मागच्या आठवड्यात वर्गात सुंदर हातांच्या स्पर्धा होणार असे सांगितले होते. स्पर्धेची तारीख जवळ येत चालली… गुरुवारी स्पर्धा होणार होत्या माझी तर काहीच तयारी नव्हती… पहाटे लवकर उठले एकदा स्वतः स्वतःच्या हाताकडे पाहिले आणि मनात विचार केला… बाकीच्या माझ्या मैत्रिणीची तयारी झाली असेल का?? ‘सुंदर हातांच्या स्पर्धेसाठी’ …..

क्षणभर विचार केला आणि पटकन उठून अंगणात सडा सारवण टाकण्यासाठी शेण घेऊन आले आणि अंगण स्वच्छ झाडले, शेणाने सारवून घेतले, त्यावर सुंदर रांगोळी रेखाटली…अगदी मनाला हवे तसे मनाला भावतील असे सुंदर रंग रांगोळीत भरले…

आईचे जेवण बनवून झाले होते…चूल उकनली होती. ती व्यवस्थित लिंपली आणि सारवून घेतली. आईने जेवण बनवून खरकटी भांडी बाहेर आणून ठेवली. राखेने भरभर भांडी घासून ,धुवून घेतली… आईलाही मजुरीला जायचे होते. आंघोळ, देवपूजा वगैरे सर्व आवरून झाल्यावर सारवलेल्या चुलीला हळद-कुंकू वाहिले… अंगण किती छान दिसत होते आता..अंगणाच्या बाजूला असणारी चूल साक्षात अन्नपूर्णेचे चे प्रतीक होती….

आवरून, भाकरी – पिठले डब्यात भरून घेतलं.. आईने दोन छान वेण्या बांधून दिल्या चप्पल पायात सरकवली, दप्तर पाठिवर टाकून मी धावतच शाळेत निघाले… मनात विचारांची खूप गर्दी होत होती. स्पर्धेसाठी माझी काहीच तयारी नव्हती.. पंधरा मिनीटात शाळेत पोहोचले … वर्गात जाताच कानावर आवाज पडला… “माझी मेहंदी बघ ना! किती सुंदर आहे? नंबर तर माझाच येणार” वीणा बोलत होती. तोपर्यंत मुग्धा म्हणाली.. “माझे नेलपॉलिश बघ फॉरेन वरून मागवले आहे, माझ्या दीदीने पाचशे रुपयांचे! आहे, किती छान आहे नंबर तर माझाच येणार”!! अशी चर्चा चालू असताना, रोज पहिल्या बाकावर बसनारी मी आज शेवटच्या बाकावर कोपऱ्यात जाऊन बसले….

प्रत्येक मुलीने आपल्या हातावर सुंदर मेहंदी रेखाटली होती. छान नेल पॉलिश लावले होते. मी मात्र माझ्या काळवंडलेल्या हाताकडे बघतच राहिले.. नकळत माझ्या डोळ्यात पाणी उभे राहिले…. बाई वर्गात आल्या आणि त्यांनी स्पर्धा लगेचच होईल असे सांगितले.बाईंनी पहिल्या बाकापासून हात बघायला सुरुवात केली… सर्वांचे हात बघून झाल्यावर बाई माझ्या जवळ आल्या, माझ्या दोन्ही हातांनी मी चेहरा झाकून घेतला आणि स्फुंदू लागले …. बाई म्हणाल्या अनघा तुझे हात दाखव बरं… काय झालं??? मी उभे राहिले बाईनसमोर हात धरले ….माझे उन्हाने काळवंडलेले परिस्थितीने कृश झालेले हात बाईंनी बघितले आणि विचारले,” तू काहीच नाही का तयारी केली सुंदर हातांच्या स्पर्धेसाठी??”

मी धीर एकवटला,डोळे पुसले… मी बोलू लागले, “बाई आम्ही परिस्थितीने खूप गरीब आहोत, आम्ही छपरात राहतो,आई-बाबा मजुरीचे काम करतात. माझी आई मजुरीचे काम करत असल्याने मलाही घरी काम करावे लागते. जिथे आम्हाला पोटभर अन्न मिळत नाही, तिथे या सगळ्या वस्तू आम्ही कशा विकत घेणार?? शाळेत येण्यापूर्वी, शाळेतून गेल्यावर मला कामात मदत करावी लागते..मग अभ्यास करावा लागतो.. सकाळी लवकर आवरून सडा-सारवण करावे लागते. राखेने भांडी घासावी लागतात. परिस्थितीने काळवंडलेल्या सडा-सारवण करणाऱ्या, काम करणाऱ्या माझ्या हातांना लावायला मला कसं मिळणार नेल पॉलिश आणि मेहंदी??”

एवढे बोलल्यावर पुन्हा माझ्या डोळ्यातील अश्रुंचे थेंब पटापट माझ्या हातावर पडू लागले…. बाईंनी माझ्या खांद्यावर हात ठेवला. खूप आश्वासक स्पर्श होता तो…बाई पुढे गेल्या आणि म्हणाल्या या स्पर्धेचा निकाल आता मी जाहीर करणार आहे. सगळेजण शांत बसले. मुख्याध्यापिका मॅडम वर्गात आल्या सगळ्या मुली आतुरतेने निकालाची वाट पाहू लागल्या. प्रत्येकीला वाटत होते माझाच नंबर येणार ,मी स्पर्धा जिंकणार. मी मात्र यामध्ये कुठेच नव्हते. थोड प्रास्ताविक उरकून बाईनी निकाल जाहीर केला…” या स्पर्धेची विजेती आहे अनघा अनिल जाधव” सगळ्या मुली डोळे विस्फारून, आश्चर्याने पाहू लागल्या.. बाईने मला पुढे बोलावले आणि स्पर्धेचा चषक मुख्याध्यापिका मॅडम कडून मला बहाल केला.

बाई बोलू लागल्या,” नेल पॉलिश आणि मेहंदी लावून हात कधीच सुंदर होत नसतात, सुंदर हात होण्यासाठी कष्ट करावे लागतात… सडासारवण करणारे हात.. सुंदर रांगोळी काढणारे हात.. चूल लिंपणारे हात.. अन्नपूर्णेची पूजा करतात.. सुंदर हस्ताक्षर काढतात.. तेच हात सुंदर असतात.. अशा सुंदर हातांचे स्पर्धेत अनघा विजय ठरली आहे ,तर त्यात नवल काहीच नाही.. तिचे मनापासून अभिनंदन.. आपण प्रत्येकाने सुंदर हात बनवायला हवेत… कष्ट करून… बाई थांबल्या,टाळ्यांचा कडकडाट झाला. आज खऱ्या अर्थाने किंबहुना सर्वार्थाने सुंदर हात कसे असतात ,हे मला समजले होते आणि उमगलेही…..

– सुसिमा थोरात

@Image source – Google

@ All rights are reserved.

https://susima.home.blog/2022/06/17/सुंदर-हात/

*✤______________________________✤*
*╭═══════════════════╮*
*●ललित लेख ●*
*╰═══════════════════╯*
🍃🌹🍃🌹🍃🌹🍃🌹🍃🌹🍃🌹
*○ क्षण एक पुरे प्रेमाचा ○*

आभाळात खूप मळभ दाटलं होतं.. मनात उदासीनता दाटून आली होती… काय करावे , काही समजत नव्हते.. उगीचच मन खट्टू होऊन गेले आणि भूतकाळात डोकावण्याचा प्रयत्न करू लागले… मी एक मनाशी खूणगाठ बांधली होती…आता जुने दुःख विसरून जायचे…जुन्या, दुःखद आणि वेदनादायी आठवणींचं गाठोडं बांधून मी दूर समुद्रात फेकून दिले होते आणि मला आता तिकडे बघायचंही नव्हतं…. पुन्हा एकदा तो कटू भूतकाळ न आठवण्याचा निर्धार करून मी बाहेर आले…. आभाळाकडे मूक मनाने पाहिले…

शाळा सुटायला थोडा वेळ होता.शाळेच्या प्रांगणात सायंकाळच्या वेळी मुले आनंदात बागडत होती. शाळा सुटण्याची वेळ झाली आणि शाळा सुटली. सगळी पाखरे घराच्या ओढीने आपल्या घरी आपापली दप्तरे घेऊन निघून गेली. शाळेतील पाखरांचा किलबिलाट थांबला… सगळीकडे नीरव शांतता पसरली. मीही घरी जायला निघाले. गाडी गेटमधून बाहेर काढली. गेट बंद करून घेतलं… दहा मिनिटे पुढे गेल्यावर जाणवले, वातावरणात एक वेगळाच थंडावा आहे. मातीचा धुंद करणारा सुगंध आसमंतात पसरून गेला होता…. रस्त्याच्या दोन्ही कडा ओल्या झाल्या होत्या… झाडे शहारली होती….हो! … पाऊस पडून गेला होता…

खूप दिवसांनी… उन्हाच्या झळांनी होरपळलेली तप्त धरणीमाता तिचा उसवा निघाला…एवढ्या दिवस पावसाची वाट पाहणारी तप्त धरणी काही अंशाने का होईना तृप्त झालेली…..थंड झालेली. झाडे ,लता ,वेली चिंब भिजलेल्या, ओल्या झाल्या होत्या. मागच्या दोन दिवसापूर्वी वणव्यामधे पेटलेल्या एका उंच झाडाच्या बुंध्यातून अजून धूर निघत होता… काही झाडे बहरलेली असताना वणव्यात बुंधे जळून मोडून पडली होती…

मी विचार केला, अगदी असंच नाही का माणसाच्या आयुष्यात चिंता माणसाला जिवंत असताना मनाने आतून जाळून टाकते, तर चिता माणसाचे शरीर मृत झाल्यावर जाळून टाकते…. दोन्हीत फक्त अनुस्वाराचा फरक … चिंतेमुळे माणसाचे बहरलेले उभे आयुष्य उन्मळून पडते…अगदी वणव्यात धूपत जाणाऱ्या त्या झाडाप्रमाणे….!सर्वांना गारवा, सावली देणारे, फळे देणारे, बहरलेले झाड क्षणार्धात मोडून पडले… त्या वणव्यामुळे…..

मनाशी मी ठाम निश्चय केला, आता कसलीच चिंता नाही करायची…..काहीच कटू, जुने नाही आठवायचे…

अगदी केशवसुतांनी म्हणल्याप्रमाणे,

” जुने जाऊ द्या मरणा लागुनी,

जाळूनी किंवा पुरूनी टाका”…

आपल्या आयुष्यात जे क्षण येतील ते खूप आनंदाने आणि मजेत जगायचे. अगदी फुलाप्रमाणे…. ते फुल आपल्या छोट्या आयुष्यात इतरांचे आयुष्य आनंदी आणि सुगंधित करण्याचा प्रयत्न करते…. अगदी तसेच.

आणि कोणास माहित कधी वरचे तिकीट निघेल???? आणि सगळेच निशब्द होईल… गोविंदाग्रजांनी म्हटलेच आहे…..

” क्षण एक पुरे प्रेमाचा, वर्षाव पडो मरणांचा”

प्रेमाचा एक क्षण माणसाला जगण्याची नवी उमेद देऊन जातो, आशेचा किरण देऊन जातो … सगळी दुःख विसरायला लावतो…प्रेमाच्या दोन गोड शब्दांनी दुःखी माणसाच्या मनातील दुःखाचा वणवा विझून जातो. मनाला गारवा देऊन जातो.म्हणूनच येतील ते क्षण आनंदात जगू या, आणि इतरांनाही त्यांच्या जीवनही आनंदी आणि सुगंधित करण्याचा प्रयत्न करूया…..

– सूसिमा थोरात.
@All rights are reserved.
@Image source – Google.

https://susima.home.blog/2022/03/11/क्षण-एक-पुरे-प्रेमाचा/

11/03/2022
🍃🌹🍃🌹🍃🌹 🍃🌹🍃🌹🍃
*╰✤▬●❂❃۩▪️S▪️ ۩❃❂●▬✤╯*
╰════════════════╯

*जान है, तो जहाँ हैं|….

वसंत ऋतूची सुरुवात होऊन नुकताच एक आठवडा आठवडा लोटला होता .. वातावरण कसं प्रफुल्लीत करणारे होते… कोकिळेच्या सुरेल कुंजनाने मन सुखावत होते…. पहाटेची पाखरांची किलबिल, अंगावर सुखद,अलगद हळुवार अशी फुंकर मारणारा सकाळ आणि सायंकाळ चा थंड वारा… दिवसभराच्या रखरखीत उन्हामध्ये सुद्धा नव्याने पल्लवलेली सारी सृष्टी हसत होती…. तो नवा साज लेऊन स्वतःशीच लाजत होती… जणू काही साऱ्या निसर्गाला भाळून टाकत होती….

अशा सगळ्या नयनरम्य वातावरणात, माणूस मात्र पार जायबंदी झाला होता .. तो कोरोना विषाणू च्या संकटामुळे….

तिन्हीसांजेला बाहेर कुठे पडता येणार नाही, पण आपण गच्चीवर नक्की जाऊ शकतो… थोडफार पाय मोकळं करायला.. …असा विचार करून निर्विकार मनाने पायऱ्या चढून गच्चीवर गेले.. पश्चिमेला सूर्यास्त दर्शन होत होते… थोड्याच वेळात तो सूर्य मावळणार. आजचा सूर्यास्त मला वेगळाच भासत होता.अस्ताला जाणारा तो दिनमणी मला उदास वाटत होता…. आंब्याची ,सुपारीची, फणसाची, सागाची, माडाची झाडे निःशब्द उभी होती… सूर्यास्ताच्या वेळी, सूर्याच्या किरणांनी सह्याद्रीची रांग सोनेरी किरणे अंगावर पांघरूण स्तब्धपणे उभी होती.. झाडे सुद्धा या सूर्याची सोनेरी किरणे किरीट प्रमाणे शिरावर धारण करून शांत उभी होती… तरी ती उदासच वाटत होती. आकाशाची लालिमा मन मोहून घेत होती…पाखरांचे थवेच्या थवे घरट्याकडे परतत होते. कोकिळा आर्त कुंजन करत होती….

रस्त्यावर मात्र नेहमीप्रमाणे वाहनांची माणसांची वर्दळ, गर्दी नव्हती. क्वचित एखादी व्यक्ती दिसत होती. एरवी गजबजलेले असणारे बस स्थानक, आज स्मशानाप्रमाणे ओस पडले होते.. सारा निसर्ग मानवाच्या या अवस्थेला कुत्सितपणे हसत आहे… असंच मला जाणवले. पर्यावरणावर प्रदूषकांचा मारा करून साऱ्या पशु – पक्षांचे, प्राण्यांचे, पक्षांचे जीवन धोक्यात आले. त्यांना हैराण करणारा माणूस आज स्वतः जायबंदी झाला होता…

आठवा…. पाण्याचे प्रदूषण केल्याने समुद्राच्या काठाशी मरून पडलेले हजारो मासे…. विषारी पाणी पिऊन मरणारी हजारो जनावरे…. हवा प्रदूषणाने, बॉम्बस्फोटाने मरणारी हजारो पाखरे … जी आज आनंदाने गगनात भरारी घेत आहेत, मात्र आज या विषाणू मूळे माणसे पाखराप्रमाणे मरत आहेत…जीव मुठीत धरून, माणसे घरातच बंदिस्त झाली आहेत… एवढी मोठी शिक्षा आज निसर्गाने मानवाला दिली आहे..

आज दाही दिशातून फक्त आपल्याला जिवलग, आप्तेष्ट, मित्रमंडळी, नातेवाईक यांच्या मृत्यूच्या बातम्या वाऱ्यासारख्या येऊन धडकत आहेत.. त्या ऐकून उरात धडकी बसल्यावाचून राहत नाही ..आज घडीला फक्त आपला जीव वाचवणे, तेही माणसाला कठीण होऊन बसले आहे. या सर्व कोविड परिस्थितीमध्ये आणखीन एक प्रकर्षाने जाणवणारी गोष्ट म्हणजे, ‘ऑक्सिजनचा तुटवडा’… याच माणसाने स्वतःच्या सोयीसाठी हजारो झाडांची निर्दयपणे कत्तल केली, त्याच माणसाला आज निसर्गाकडे ऑक्सिजनची भीक मागावी लागते…

आपल्या एका श्वासाची किंमत काय आहे????? हे माणूस पूर्णपणे विसरला. एका दिवसात एक माणूस तीन सिलेंडर भरतील इतक्या प्राणवायूचे (ऑक्सिजन) श्वसन करतो.. एका ऑक्सिजन सिलिंडरची किंमत 700 रुपये आहे.दिवसाला एका माणसाला 2100 रुपयाचा ऑक्सिजन लागतो,दरवर्षाला एका माणसाला 7 लाख 65 हजार 500 या हिशोबाने, सरासरी माणूस 65 वर्ष जगला, तर त्याला 5 कोटी रुपयांचा ऑक्सिजन लागतो… हा ऑक्सिजन झाडे माणसाला फुकट देतात… एकही रुपया न मागता.. आज 22 एप्रिल वसुंधरा दिनाच्या निमित्ताने एवढेच सांगावेसे वाटते,…आता याच्यापुढे प्रत्येक माणसाने आपल्या आणि समाजाच्या हितासाठी, आपण सर्वजण ‘एक तरी झाड लावू, आणि जगवू ‘ही एकच माफक अपेक्षा..

आज माणसासाठी मरण एवढं स्वस्त झाल आहे आणि जगणं खूप महाग झाल आहे.. माणसाची दयनीय स्थिती झालीय.. त्याला फक्त आणि फक्त माणूस जबाबदार आहे.. या परिस्थितीतून सुरक्षितपणे बाहेर पडण्यासाठी माणसाला थोडी माघार घ्यावी लागेल.. थोडं थांबावं लागेल आणि थोड सोसाव लागेल… या विश्वावर अधिराज्य करणाऱ्या माणसाला जायबंदी व्हावं लागेल.. घरीच राहून सुरक्षित राहाव लागेल … या विषाणूचा पराभव करावा लागेल.. तरच माणसाला या जगात पुन्हा नव्याने , मुक्तपणे भरारी मारता येईल… “या विषाणूचा समूळ नायनाट, लवकरात लवकर व्हावा”, हीच ईश्वरचरणी प्रार्थना!!! सर्वांनी त्यासाठी काळजी घेतली पाहिजे. “घरी रहा, सुरक्षित रहा, मास्क आणि सोशल डिस्टंसिंग वापर करा, सॅनिटायझर चा वापर करा.” जगायचं असेल तर काही बंधनं आपली आपण स्वतःवर घातली पाहिजेत….आणि एक गोष्ट लक्षात ठेवा..” Always keep it in mind, जान है तो जहाँ हैं|…”…

– सुसिमा

22/04/2021

@All rights reserved.

@Image source – Google.

*जान है, तो जहाँ हैं|….*